Baby slaapt slecht door tandjes: wat je kunt doen

Tandjes kunnen slaap verstoren, maar meestal alleen rond de dagen dat het tandje echt doorbreekt: een paar dagen ervoor tot een paar dagen erna. Je baby wordt dan vaker wakker, huilt sneller bij het wakker worden en heeft meer moeite met inslapen dan normaal. Duurt het slechte slapen al weken, dan is de kans groot dat er iets anders meespeelt, ook al is er toevallig net een tandje op komst.

Hoe weet je of het echt de tandjes zijn?

Tandjes zijn lastig met zekerheid vast te stellen als oorzaak, omdat er zoveel tegelijk gebeurt in het eerste jaar. Een paar signalen die vaker samen met doorkomende tandjes optreden:

• Meer kwijlen dan normaal, soms met een kraag of kleding die steeds nat is
• Op alles bijten of kauwen, ook op je vingers of de rand van het bedje
• Rode, iets gezwollen tandvleesplekjes, soms met een lichte, harde bobbel eronder
• Iets minder trek in eten, vooral bij vast voedsel
• Een lichte, tijdelijke verhoging van de temperatuur, niet boven de 38,5 graden

Hoge koorts, aanhoudend braken, diarree of een baby die duidelijk ziek is, horen niet bij tandjes. Zoek dan uit wat er wel aan de hand is, in plaats van het op tandjes te schuiven.

Verwar het niet met een slaapregressie

Rond dezelfde leeftijden waarop de eerste tandjes komen, spelen ook slaapregressies en ontwikkelingssprongen. Een baby van acht maanden die ineens vaker wakker wordt, kan een tandje krijgen, maar leert vaak ook net kruipen, staan of nieuwe klanken maken, en dat houdt het brein 's nachts actief. Twijfel je of het om tandjes of een regressie gaat, dan geeft de gids over de slaapregressie van 8 maanden een goed vergelijkingspunt, en de bredere uitleg in de gids over sprongen en regressies helpt om de twee uit elkaar te houden.

Op welke leeftijden geeft dit de meeste problemen?

Tandjes komen niet bij elke baby op hetzelfde moment, maar er is wel een globaal patroon. De onderstaande tabel geeft een richtlijn, geen vaste regel.

Kiezen geven bij veel kinderen de meest merkbare nachten, waarschijnlijk omdat het tandvlees daar dikker is en het doorbreken meer druk geeft.

Wat kun je vandaag doen tegen slecht slapen door tandjes?

Je kunt tandjes niet sneller laten komen, maar je kunt wel het ongemak eromheen verkleinen. Een aantal dingen die ouders vaak als prettig ervaren, zonder dat het iets verandert aan hoe snel het tandje doorkomt:

1. Geef overdag iets kouds om op te bijten, zoals een koelelement voor bijtringen of een koude washand. Dat verdooft het tandvlees licht en kan ook 's avonds vlak voor het slapengaan helpen.
2. Masseer voorzichtig met een schone vinger over het tandvlees, vooral op de plek waar je een bobbeltje voelt.
3. Houd de slaapomgeving zoals die altijd is: op de rug, op een stevig matras, in een leeg bedje zonder kussens, dekbedden of knuffels. Verander tijdens een lastige periode liever niet ineens het hele slaapritueel, dat maakt het voor je baby lastiger om daarna weer terug te vinden naar de gewone routine.
4. Ga iets eerder naar bed als je merkt dat je baby overdag al onrustiger is dan gewend. Een oververmoeide baby met pijnlijk tandvlees slaapt vaak nog slechter dan een uitgeruste baby met hetzelfde ongemak.
5. Troost gewoon zoals je altijd doet als je baby 's nachts wakker wordt. Een paar nachten extra troosten bij tandjes verandert niets blijvends aan het slaappatroon.

Twijfel je of de nachten nu echt anders zijn dan normaal, of dat je baby toevallig ook net wat verder is met het wakker blijven overdag, dan geeft de slaapcheck met vijf vragen een beeld op maat. Ook de tabel met wakkertijden per leeftijd is handig om te checken of de onrust misschien ook komt doordat je baby wat langer wakker kan blijven dan het huidige schema toelaat.

Helpt pijnstilling bij het slapen?

Bij duidelijk ongemak kan pijnstilling zoals paracetamol op basis van gewicht en leeftijd verlichting geven, maar bespreek dosering en frequentie altijd met de huisarts of het consultatiebureau, en gebruik het niet standaard elke avond zonder overleg. Verdovende tandvleesgels worden in Nederland minder vaak geadviseerd dan vroeger; vraag ernaar bij de apotheek of het consultatiebureau voordat je iets aanschaft. Melatonine is voor baby's geen middel tegen tandjespijn en wordt alleen in overleg met de huisarts of het consultatiebureau ingezet, en dan om andere redenen dan tandjes.

Hoe lang duurt een slechte periode door tandjes?

Bij de meeste baby's houdt de onrust rond een doorkomend tandje een paar dagen tot ongeveer een week aan, met de vervelendste nacht vlak voordat het tandje echt door het tandvlees breekt. Daarna knapt de slaap meestal vanzelf weer op, zonder dat je er iets extra's voor hoeft te doen. Duurt het langer dan twee weken, of wisselen goede en slechte nachten elkaar willekeurig af zonder dat er een nieuw tandje zichtbaar wordt, dan is het zinvol om breder te kijken. De gids over de nacht geeft een overzicht van andere veelvoorkomende oorzaken van wakker worden, en als je baby juist erg vroeg wakker wordt, kan de gids over te vroeg wakker worden om 5 uur uitkomst bieden.

Kan het ook overdag de dutjes verstoren?

Ja, dat gebeurt regelmatig. Een dutje dat normaal drie kwartier duurt, kan tijdens een tandjesperiode ineens na twintig minuten eindigen, of je baby weigert helemaal in te slapen overdag. Probeer het dutjesritme dan niet drastisch om te gooien; een korte, onrustige periode overdag lost zich meestal vanzelf op zodra het tandje door is. De gids over dutjes overdag geeft aanknopingspunten als de dutjes ook zonder tandjes al moeizaam gaan.

Wanneer je erover praat met het consultatiebureau

Neem contact op met het consultatiebureau of de huisarts als een van deze dingen speelt:

• De koorts loopt op boven de 38,5 graden, of houdt langer dan een dag aan
• Je baby eet en drinkt duidelijk minder dan normaal, meerdere dagen achter elkaar
• Er is diarree, braken of een huiduitslag naast de vermeende tandjesklachten
• De slechte nachten houden langer dan twee tot drie weken aan zonder dat er een tandje doorbreekt
• Je maakt je zorgen, ook al kun je niet precies aanwijzen waarom

Het consultatiebureau ziet dagelijks baby's in dezelfde fase en kan vaak in een paar minuten inschatten of het inderdaad om tandjes gaat of dat er iets anders speelt. Je hoeft niet te wachten tot een controle-afspraak; bel gerust tussendoor als de nachten je te veel worden.